Hava durumu bültenlerinde en sık duyduğumuz ifadelerden biri “sağanak yağış”. Peki sağanak, bildiğimiz yağmurdan farklı mı? “Gök gürültülü sağanak”, “kuvvetli sağanak” ya da “yer yer sağanak” ne anlama geliyor? Bu rehberde sağanak yağışı, nasıl oluştuğunu ve sağanak uyarısı verildiğinde nelere dikkat etmek gerektiğini anlatıyoruz.
SAĞANAK YAĞIŞ NE DEMEK?
Sağanak, kısa süreli, ani başlayıp ani biten ve şiddeti değişken olan yağıştır. Meteoroloji Genel Müdürlüğü’nün (MGM) meteoroloji sözlüğünde “sağanak” teriminin İngilizce karşılığı “shower” olarak veriliyor.
İngiltere Meteoroloji Ofisi (Met Office) sağanakları kısa ömürlü, yerel ve şiddeti çok değişken yağışlar olarak tanımlıyor. Sağanak aniden başlayabiliyor; bir bölgeyi sırılsıklam ederken hemen yanındaki bölge kuru kalabiliyor.
SAĞANAK İLE YAĞMUR ARASINDAKİ FARK NEDİR?
Fark, yağışın hangi buluttan ve nasıl düştüğünde:
- Sürekli yağmur: Met Office’e göre cepheler boyunca uzanan katmanlı bulutlardan (stratus, altostratus, nimbostratus) düşer. Geniş bir alanı etkiler ve saatlerce, hatta bütün gün sürebilir. MGM de nimbostratusu “devamlılık gösteren yağmur ve karın düştüğü bulutlar” olarak tanımlıyor.
- Sağanak: Dikey olarak gelişen konvektif kümülüs bulutlarından düşer. Sıcak ve nemli havanın hızla yükselmesiyle oluşan bu bulutlar kısa sürede büyür ve yağışlarını kısa ama yoğun biçimde bırakır.
Kısacası, sürekli yağmur “uzun ve yaygın”, sağanak ise “kısa, yoğun ve yerel” yağıştır.
GÖK GÜRÜLTÜLÜ SAĞANAK NEDİR?
Met Office’e göre kümülüs bulutu yeterince yükseldiğinde kümülonimbüse dönüşür ve gök gürültülü fırtınalar üretebilir. MGM de sağanak yağışla birlikte şimşek, gök gürültüsü ya da dolu görülüyorsa bulutun kümülonimbüs olduğunu belirtiyor.
MGM’nin uyarı sisteminde “gök gürültülü sağanak yağış” ayrı bir hadise olarak yer alıyor ve yıldırım, dolu ile hortumu kapsıyor. Bu yüzden gök gürültülü sağanak uyarısı, yalnızca ıslanmak değil, yıldırım ve dolu riski anlamına da gelir. Bu konularda yıldırım rehberimize ve dolu rehberimize göz atabilirsiniz.
MEVZİ, YER YER VE KUVVETLİ SAĞANAK NE ANLAMA GELİR?
Bu ifadeler bültenlerde yağışın dağılımını ve şiddetini anlatmak için kullanılıyor:
- Mevzi / yer yer sağanak: Yağışın bölgenin tamamında değil, bazı noktalarda görüleceğini anlatır. Sağanakların doğası gereği yerel olduğunu hatırlatır.
- Kuvvetli sağanak: Kısa sürede yüksek miktarda yağış beklendiğini gösterir. Bu tür yağışlarda su baskını ve sel riski artar.
MGM bu terimler için sayısal bir eşik yayımlamıyor. Kuvvetli yağışın ne kadar tehlikeli olacağı, bölgenin altyapısına ve yağışın süresine göre değişiyor. Bu nedenle MGM, uyarı seviyesini belirlerken hadisenin şiddetini, sıklığını, etkileyeceği alanı ve süresini birlikte değerlendiriyor. Uyarı renklerini meteoroloji uyarı renkleri rehberimizde anlattık.
SAĞANAK YAĞIŞ NE ZAMAN GÖRÜLÜR?
Sağanaklar, havanın yerden ısınıp hızla yükseldiği durumlarda gelişir. Bu yüzden yaz ve geçiş mevsimlerinde, özellikle öğleden sonra ve akşam saatlerinde sık görülür. Soğuk havanın sıcak deniz üzerinden geçtiği durumlarda kıyı bölgelerinde de sağanaklar oluşabilir.
Sağanakların yeri ve saati önceden kesin olarak bilinemediği için tahminlerde genellikle “yer yer” ya da “aralıklı” ifadeleri kullanılır. Bunun nedenini hava durumu neden tutmuyor rehberimizde anlattık.
SAĞANAK UYARISI VERİLDİĞİNDE NE YAPMALI?
- Alt geçitlerden, dere yataklarından ve su toplayan çukur alanlardan uzak durun.
- Suyun biriktiği yollara aracınızla girmeyin; suyun derinliğini dışarıdan anlamak çoğu zaman mümkün değildir.
- Gök gürültüsü duyuyorsanız açık alanda kalmayın, kapalı bir binaya ya da tavanı metal bir araca geçin.
- Bodrum katlarda yaşıyorsanız değerli eşyalarınızı yerden yükseğe kaldırın.
Sel ve su baskını durumunda yapılması gerekenleri sel olursa ne yapmalı rehberimizde ayrıntılı anlattık.
SAĞANAKTA NE KADAR YAĞMUR YAĞAR?
Yağış miktarı milimetre ile ölçülür ve 1 milimetre yağış, metrekareye 1 litre su düşmesi anlamına gelir. Kuvvetli bir sağanak, kısa sürede bir bölgenin aylık ortalamasına yakın yağış bırakabilir. Milimetre ve “metrekareye kilogram” ifadelerinin ne anlama geldiğini yağış miktarı rehberimizde açıkladık.