Gök gürültülü bir sağanak başladığında birçok kişi ağaç altına sığınır, açık alanda yürümeye devam eder ya da “araba lastikleri yalıtır” diye düşünür. Oysa bunların bir kısmı yıldırım konusundaki en tehlikeli yanılgılar. Bu rehberde şimşek çakarken nerede güvende olduğunuzu, şimşeğin ne kadar uzakta olduğunu nasıl hesaplayabileceğinizi ve doğru bilinen yanlışları ABD Ulusal Hava Durumu Servisi’nin (NWS) yıldırım güvenliği kaynaklarına dayanarak anlatıyoruz.
GÖK GÜRÜLTÜSÜ DUYUNCA NE YAPMALI?
NWS’nin yıldırım güvenliği kampanyasının sloganı çok net: “Gök gürlediğinde içeri girin.” NWS’ye göre gök gürültüsünü duyabiliyorsanız yıldırımın erişebileceği mesafedesiniz demektir. Yıldırım, fırtınanın 5 kilometreden daha uzağına düşebiliyor; “açık gökten yıldırım” olarak bilinen bazı yıldırımlar ise fırtınadan 16–24 kilometre uzağa kadar ulaşabiliyor.
YILDIRIMDAN KORUNMAK İÇİN NEREYE SIĞINMALI?
NWS’ye göre güvenli yerler:
- Sağlam binalar: Elektrik ve su tesisatı olan, kapalı yapılar.
- Tavanı metal olan araçlar: Otomobil, kamyonet, otobüs gibi.
Güvenli olmayan yerler:
- Yağmur barınakları, küçük kulübeler ve depolar
- Üstü açık araçlar (cabrio, motosiklet, bisiklet)
- Açık araziler, tepeler ve yüksek noktalar
- Tek başına duran ağaçların altı
- Deniz, göl ve havuz gibi su kenarları
AĞAÇ ALTINA SIĞINMAK NEDEN TEHLİKELİ?
NWS’ye göre ağaç altına sığınmak, yıldırım kaynaklı yaralanma ve ölümlerin ikinci en önemli nedeni. Yıldırım çoğu zaman çevresindeki en yüksek noktaya düşer ve tek başına duran bir ağaç bu nokta olabilir. Ağaca düşen yıldırımın enerjisi, altındaki kişiye de ulaşabilir.
ARABANIN İÇİ YILDIRIMDAN GÜVENLİ Mİ?
Tavanı metal olan bir aracın içi güvenlidir, ancak sanıldığı nedenle değil. NWS’nin vurguladığı gibi lastik tabanlı ayakkabılar ve araba lastikleri yıldırıma karşı hiçbir koruma sağlamaz. Aracı güvenli kılan şey, yıldırımın akımını dış yüzey boyunca toprağa ileten metal gövdedir. Bu yüzden fırtına sırasında aracın içinde metal aksamlara dokunmamaya özen gösterin. Üstü açık araçlar ve motosikletler ise koruma sağlamaz.
FIRTINADA EVDE NELERE DİKKAT ETMELİ?
NWS’nin ev içi önerileri şöyle:
- Kablolu (sabit hat) telefon kullanmayın. Cep telefonu ve kablosuz telefonlar güvenlidir.
- Prize takılı kablolu elektrikli cihazlarla temastan kaçının.
- Duş almayın, bulaşık yıkamayın; su tesisatı akımı iletebilir.
- Kapı ve pencerelerden uzak durun.
- Garaj zemini gibi beton zeminlere uzanmayın.
ŞİMŞEĞİN NE KADAR UZAKTA OLDUĞU NASIL HESAPLANIR?
Işık neredeyse anında ulaşırken ses daha yavaş ilerler. NWS’ye göre şimşeği gördükten sonra gök gürültüsünü duyana kadar geçen saniyeleri sayıp 5’e bölerseniz fırtınanın kaç mil uzakta olduğunu bulursunuz. Kilometre olarak düşünmek için saniyeleri yaklaşık 3’e bölebilirsiniz. Örneğin şimşekten 9 saniye sonra gök gürlüyorsa fırtına yaklaşık 3 kilometre uzaktadır; bu da yıldırımın size ulaşabileceği bir mesafedir.
30 DAKİKA KURALI NEDİR?
NWS, son gök gürültüsünü ya da son şimşeği gördükten sonra dışarı çıkmak için en az 30 dakika beklenmesini öneriyor. Fırtına uzaklaşırken bile yıldırım düşmeye devam edebilir.
YILDIRIM AYNI YERE İKİ KEZ DÜŞMEZ Mİ?
Düşer. NWS’ye göre yıldırım sık sık aynı yere düşer; örneğin New York’taki Empire State binasına yılda ortalama 23 kez yıldırım düşüyor. Yüksek ve sivri yapılar, ağaçlar ve tepeler tekrar tekrar yıldırım çekebilir.
GÖK GÜRÜLTÜLÜ SAĞANAK UYARISINI TAKİP EDİN
Meteoroloji Genel Müdürlüğü’nün MeteoUYARI sisteminde yıldırım, dolu ve hortum “gök gürültülü sağanak yağış” hadisesi kapsamında değerlendiriliyor. Açık havada etkinlik, yürüyüş ya da deniz gezisi planlıyorsanız uyarıları önceden kontrol edin. Uyarı renklerini meteoroloji uyarı renkleri rehberimizde, gök gürültülü fırtınaların getirdiği doluyu dolu rehberimizde ve hortumu hortum rehberimizde anlattık.