Kısa sürede düşen kuvvetli yağış, dakikalar içinde caddeleri, alt geçitleri ve bodrum katları su altında bırakabilir. Sel ve su baskınlarında can kayıplarının önemli bir kısmı, suyun gücünü hafife almaktan kaynaklanıyor. Bu rehberde Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı’nın (AFAD) önerilerine dayanarak sel öncesinde, sırasında ve sonrasında yapılması gerekenleri, sigortanın sel hasarını karşılayıp karşılamadığını anlatıyoruz.
SEL VE ANİ SEL NEDİR?
Sel, kuvvetli ya da uzun süreli yağışlar veya ani kar erimesiyle akarsuların taşması ve yerleşim alanlarını su basmasıdır. Ani sel ise kısa sürede düşen yoğun yağışla birkaç saat, hatta dakikalar içinde gelişen sele verilen isimdir; dere yatakları ve alt geçitler kısa sürede tehlikeli hale gelebilir. Kısa sürede yoğun yağış bırakan sağanakları sağanak yağış rehberimizde, yağış miktarlarının ne anlama geldiğini yağış miktarı rehberimizde anlattık.
SELDEN ÖNCE NE YAPMALI?
AFAD’ın sel öncesi önerileri şöyle:
- Bölgenizdeki sel tehlikesini, uyarı işaretlerini ve uyarı sistemlerini öğrenin.
- Evinizi sele karşı sigortalatın.
- Oturduğunuz yerdeki yağmur suyu kanallarının ve dere yataklarının temiz tutulmasına dikkat edin.
Kuvvetli yağış beklendiğinde Meteoroloji Genel Müdürlüğü sarı, turuncu ya da kırmızı kodlu uyarı yayımlıyor. Bu uyarıların anlamını meteoroloji uyarı renkleri rehberimizde anlattık.
SEL SIRASINDA NE YAPMALI?
AFAD’ın en net uyarısı şu: “Selden kaçmak için sel sularına kesinlikle girmeyiniz!” AFAD’ın sel sırasında önerdikleri:
- Alçak yerlerden ve dere yataklarından uzaklaşıp yüksek bir yere çıkın.
- Evinizi terk etmeniz gerekiyorsa çıkmadan önce elektriği ve suyu kapatın.
- Çocukları sel sularından uzak tutun; sel suları kanalizasyon ve kimyasal maddeler taşıyabilir.
- Acil durumlarda 112’yi arayın.
SEL SULARI NEDEN BU KADAR TEHLİKELİ?
AFAD’a göre ayak bileği seviyesindeki akan su bir insanı devirebilir, diz boyu su ise bir aracı sürükleyebilir. ABD Ulusal Hava Durumu Servisi’nin (NWS) verileri de aynı tabloyu gösteriyor:
- 15 cm hızlı akan sel suyu bir yetişkini yere düşürebilir.
- 30 cm su çoğu otomobili sürükleyebilir.
- 60 cm su arazi araçlarını ve kamyonetleri bile taşıyabilir.
NWS’nin aktardığı ABD Hastalık Kontrol Merkezi (CDC) verilerine göre sel kaynaklı boğulmaların yarısından fazlası araç içinde yaşanıyor. NWS’nin bu konudaki sloganı akılda tutulmaya değer: “Geri dön, boğulma.”
ARAÇLA SELE YAKALANIRSAM NE YAPMALIYIM?
- Su basmış yollara, alt geçitlere ve köprü altlarına girmeyin; suyun derinliğini ve akıntının gücünü dışarıdan anlamak mümkün değildir.
- AFAD’a göre aracınız suyun içinde stop ederse aracı terk edin ve yüksek bir yere çıkın.
- Yetkililerin kapattığı yolları kullanmayın.
SELDEN SONRA NE YAPMALI?
AFAD’ın sel sonrası önerileri şöyle:
- Yetkililer güvenli olduğunu bildirmeden evinize dönmeyin.
- Binaya girmeden önce yapısal hasar, gaz kokusu ve suya girmiş elektrikli cihazları kontrol edin.
- Sigorta işlemleri için hasarın fotoğraflarını çekin.
- Sel suyuyla temas eden yiyecekleri, konserveler dahil, atın.
- Kanalizasyon ve fosseptik sistemlerini kontrol ettirin.
- Sel sonrasında yılan gibi hayvanlara karşı dikkatli olun.
DASK SEL HASARINI KARŞILAR MI?
Hayır. Zorunlu Deprem Sigortası (DASK) Genel Şartları’na göre DASK, depremi ve depremin yol açtığı yangın, infilak, tsunami ve yer kaymasının verdiği zararları karşılıyor; bunların dışındaki zararlar teminat dışında kalıyor. Yani selin yol açtığı hasar DASK kapsamında değil.
Yangın Sigortası Genel Şartları’na göre ise sel ve su baskını ile fırtına, poliçeye ek sözleşmeyle eklenmedikçe teminat dışında. Konut sigortası yaptırırken ya da yenilerken poliçenizde “sel ve su baskını” teminatının bulunup bulunmadığını sigorta şirketinize ya da acentenize mutlaka sorun.