“Yarın yağmur yok” denilen günde ıslanmak ya da 10 gün sonrası için güneşli görünen hafta sonunun gün yaklaştıkça yağmurluya dönmesi… Hava durumu tahminlerinin tutmadığını düşündüren bu durumlar çoğu zaman tahminin “yanlış” olmasından değil, atmosferin doğasından kaynaklanıyor. Bu rehberde tahminlerin ne kadar güvenilir olduğunu, neden şaştığını ve farklı uygulamaların neden farklı rakamlar gösterdiğini anlatıyoruz.
HAVA DURUMU TAHMİNLERİ NE KADAR DOĞRU?
ABD Ulusal Okyanus ve Atmosfer İdaresi’nin (NOAA) eğitim sitesi SciJinks’e göre:
- 5 günlük tahmin zamanın yaklaşık yüzde 90’ında doğru çıkıyor.
- 7 günlük tahmin zamanın yaklaşık yüzde 80’inde doğru çıkıyor.
- 10 günlük ve daha uzun tahminler ise yalnızca yaklaşık yarı yarıya isabet ediyor.
Yani tahminin güvenilirliği, ileriye gidildikçe hızla azalıyor. İngiltere Meteoroloji Ofisi (Met Office) de tahminlerin zaman içinde ciddi biçimde iyileştiğini belirtiyor: kurumun bugünkü 4 günlük tahmini, 30 yıl önceki 1 günlük tahmini kadar isabetli.
10 GÜNLÜK HAVA TAHMİNİNE GÜVENİLİR Mİ?
10 günlük tahmin, kesin bir program yapmaktan çok genel eğilimi görmek için kullanılmalı. Örneğin “hafta sonuna doğru serin ve yağışlı bir hava geliyor” gibi bir eğilim çoğu zaman faydalı bilgi verir. Ancak 10 gün sonraki bir günün saat saat sıcaklığı ya da yağmurun hangi saatte başlayacağı gibi ayrıntılar, gün yaklaştıkça büyük olasılıkla değişecektir. En sağlıklı yol, uzun vadeli tahmine bakıp planınızı yaparken birkaç gün öncesinden tekrar kontrol etmek.
HAVA DURUMU NEDEN TUTMUYOR?
1. Atmosfer kaotik bir sistem. Met Office’in ifadesiyle atmosfer kaotik bir sistem olduğu için başlangıç durumundaki çok küçük hatalar tahminde büyük hatalara yol açabiliyor. Bugünkü havayı ölçerken yapılan küçük bir sapma, birkaç gün sonra bambaşka bir sonuca dönüşebiliyor.
2. Geleceğe ait veri yok. SciJinks’in açıklamasına göre modeller geleceğe dair veri toplayamadığı için tahmin ve varsayımlara dayanıyor. Atmosfer sürekli değiştiği için bu varsayımlar ileriye gidildikçe daha az güvenilir hale geliyor.
3. Yerel olaylar küçük ve ani. Yaz sağanakları gibi konvektif yağışlar çok kısa sürede ve dar bir alanda gelişebiliyor. Bir mahallede sağanak yağarken birkaç kilometre ötesi kuru kalabiliyor. Bu tür olayların tam yerini ve saatini önceden kestirmek, büyük ölçekli bir soğuk hava dalgasını tahmin etmekten çok daha zor.
4. Uç olaylar modelleri zorluyor. Met Office, Temmuz 2022’de İngiltere’de sıcaklıkların 40 °C’yi aştığı sıcak hava dalgasında otomatik konum tahminlerinin zorlandığını belirtiyor. Alışılmışın dışındaki durumlarda otomatik tahminlerin hatası artabiliyor.
METEOROLOJİ HATAYI NASIL AZALTIYOR?
Meteorologlar bu belirsizliği “ensemble” (topluluk) tahminleriyle ölçüyor. Met Office’in açıklamasına göre model, birbirinden çok az farklı başlangıç koşullarıyla defalarca çalıştırılıyor. Sonuçlar birbirine yakınsa tahmine güven yüksek, birbirinden uzaklaşıyorsa belirsizlik fazla demektir.
MGM’nin açıklamasına göre Türkiye’de tahmin süreci gözlem, analiz ve tahmin aşamalarından oluşuyor ve uzman tahmincilerin değerlendirmesiyle sonuçlanıyor. MGM kısa vadede kendi bölgesel modellerini, orta vadede ise Avrupa Orta Vadeli Hava Tahminleri Merkezi’nin (ECMWF) deterministik ve ensemble ürünlerini kullanıyor. Tahminin nasıl üretildiğini hava durumu tahmini nasıl yapılır rehberimizde ayrıntılı anlattık.
HAVA DURUMU UYGULAMALARI NEDEN FARKLI GÖSTERİYOR?
Telefonunuzdaki uygulama ile bir web sitesi aynı gün için farklı sıcaklık ya da yağış gösterebilir. Bunun başlıca nedeni, uygulamaların farklı veri sağlayıcılarından ve farklı tahmin modellerinden beslenmesi. Her modelin çözünürlüğü, güncellenme sıklığı ve hesaplama yöntemi farklı olduğu için sonuçlar da farklılaşabiliyor. Ayrıca bazı uygulamalar tahmini sizin tam konumunuza göre, bazıları ise en yakın büyük merkeze göre veriyor.
Yüzde olarak verilen yağış ihtimalini yorumlarken de dikkatli olmak gerekiyor. Bu değerin gerçekte ne anlama geldiğini yağış ihtimali yüzde ne demek rehberimizde açıkladık.
HAVA TAHMİNİNDEN EN İYİ ŞEKİLDE NASIL YARARLANILIR?
- Kısa vadeli tahmine daha çok güvenin. 1–3 günlük tahminler, 10 günlük tahminlerden çok daha isabetli.
- Tahmini gün içinde tekrar kontrol edin. Modeller günde birkaç kez güncelleniyor.
- Resmi uyarıları esas alın. Kuvvetli yağış, fırtına ya da kar gibi tehlikeli durumlarda MGM’nin sarı, turuncu ve kırmızı kodlu uyarılarını takip edin.
- Eğilime bakın. Uzun vadeli tahminlerde tek bir günün rakamı yerine sıcaklığın ve yağışın genel gidişatına odaklanın.