Telefonunuzu açıp yarının hava durumuna baktığınızda gördüğünüz birkaç rakamın arkasında binlerce ölçüm, uydular, radarlar ve süper bilgisayarlar var. Bu rehberde hava durumu tahmininin nasıl yapıldığını, Meteoroloji Genel Müdürlüğü’nün (MGM) hangi verileri topladığını ve hangi modelleri kullandığını anlatıyoruz.
HAVA DURUMU TAHMİNİ HANGİ AŞAMALARDAN OLUŞUR?
MGM’nin açıklamasına göre hava tahmini üç aşamada yapılıyor:
- Gözlem: Atmosferin o anki durumu ölçülür.
- Analiz: Toplanan veriler bir araya getirilerek atmosferin genel tablosu çıkarılır.
- Tahmin: Bilgisayar modellerinin çıktıları değerlendirilir ve süreç uzman tahmincilerin yaptığı bir değerlendirme toplantısıyla sonuçlanır.
METEOROLOJİ HANGİ VERİLERİ TOPLUYOR?
MGM’nin sayısal hava tahminini anlatan dokümanına göre modellere giren veriler şunlar:
- Yer gözlem istasyonlarının (sinoptik istasyonlar) ölçümleri
- Gemilerden gelen gözlemler
- Radyosonde ölçümleri: balonlarla atmosferin üst katmanlarına gönderilen cihazların ölçtüğü sıcaklık, nem ve rüzgâr
- Uçaklardan gelen veriler
- Uydu verileri
- Radar verileri
TÜRKİYE’DE KAÇ METEOROLOJİ İSTASYONU VE RADARI VAR?
MGM’nin 1949–2024 dönemini kapsayan resmi gözlem sistemleri istatistiklerine göre 2024 itibarıyla Türkiye’de:
- 1.717 otomatik meteoroloji gözlem istasyonu (OMGİ),
- 20 meteoroloji radarı (17 sabit, 1 mobil ve 2 deniz radarı),
- 10 radyosonde istasyonu (9 sabit, 1 mobil) bulunuyor.
Otomatik istasyonlar sıcaklık, nem, basınç, rüzgâr ve yağışı sürekli ölçüyor. Yağışın nasıl ölçüldüğünü yağış miktarı rehberimizde anlattık.
SAYISAL HAVA TAHMİN MODELİ NEDİR?
MGM’nin açıklamasına göre sayısal hava tahmini, atmosferin davranışını tanımlayan fizik denklemlerinin bilgisayarlarla çözülmesidir. Toplanan gözlemler modelin başlangıç koşullarını oluşturur; model de bu başlangıçtan yola çıkarak atmosferin saatler ve günler içinde nasıl değişeceğini hesaplar.
MGM’nin hava tahmini sayfasında kullanılan modeller şöyle sıralanıyor: kısa vadede bölgesel modeller (MM5, ALADIN ve WRF), orta vadede Avrupa Orta Vadeli Hava Tahminleri Merkezi’nin (ECMWF) deterministik ve ensemble modelleri, denizler için de dalga modelleri. MGM’nin 2023’te uluslararası ACCORD toplantısında sunduğu posterde ise kurumun yüksek çözünürlüklü ALARO-TURKEY (4,5 km) ve AROME-TURKEY (1,7 km) modellerini günde dört kez çalıştırdığı belirtiliyor. MGM’nin internet sitesinde WRF modelinin harita çıktıları da yayımlanıyor.
ENSEMBLE TAHMİN NEDİR?
İngiltere Meteoroloji Ofisi’nin (Met Office) açıklamasına göre atmosfer kaotik bir sistem olduğu için başlangıç koşullarındaki çok küçük hatalar tahminde büyük hatalara yol açabiliyor. Bu belirsizliği ölçmek için model, birbirinden çok az farklı başlangıç koşullarıyla defalarca çalıştırılıyor. Sonuçlar birbirine yakınsa tahmine güven yüksek, birbirinden uzaklaşıyorsa belirsizlik fazla demektir.
Tahminlerin neden bazen tutmadığını ve 10 günlük tahminin ne kadar güvenilir olduğunu hava durumu neden tutmuyor rehberimizde anlattık.
TAHMİNCİNİN ROLÜ NE?
Model çıktıları tek başına son ürün değil. MGM’nin anlattığı süreçte tahmin, uzman tahmincilerin model çıktılarını, gözlemleri ve bölgesel deneyimlerini birlikte değerlendirmesiyle tamamlanıyor. Tehlikeli hava olayları beklendiğinde de bu değerlendirme sonucunda sarı, turuncu ya da kırmızı kodlu uyarılar yayımlanıyor. Uyarı renklerinin anlamını meteoroloji uyarı renkleri rehberimizde bulabilirsiniz.
Kaynaklar
- Meteoroloji Genel Müdürlüğü – Hava tahmini sıkça sorulan sorular
- Meteoroloji Genel Müdürlüğü – Meteorolojik Gözlem Sistemleri İstatistiki Analizler 1949–2024 (PDF)
- Meteoroloji Genel Müdürlüğü – Sayısal hava tahmini nedir? (PDF)
- Meteoroloji Genel Müdürlüğü – Modeller
- TSMS – ACCORD All Staff Workshop 2023 posteri (PDF)
- Met Office – What is an ensemble forecast?