Hava durumunda “kuzeyli rüzgâr saatte 40 kilometre” yazıyor, denizcilik bülteninde “5–6 kuvvetinde”, bir uygulamada ise “12 m/s”. Hepsi aynı rüzgârı mı anlatıyor? Saatte kaç kilometrelik rüzgâr fırtına sayılır? Bu rehberde rüzgâr hızı birimlerini, birbirine nasıl çevrileceğini ve Meteoroloji Genel Müdürlüğü’nün (MGM) Beaufort tablosunu anlatıyoruz.
RÜZGÂR HIZI HANGİ BİRİMLERLE ÖLÇÜLÜR?
Rüzgâr hızı için üç birim yaygın olarak kullanılır:
- km/s (kilometre/saat): Günlük hava durumu bültenlerinde en sık kullanılan birim.
- m/s (metre/saniye): Bilimsel çalışmalarda ve birçok hava durumu uygulamasında kullanılır.
- Knot (deniz mili/saat): Denizcilik ve havacılıkta kullanılır.
KNOT, M/S VE KM/S NASIL ÇEVRİLİR?
Amerikan Meteoroloji Derneği’nin (AMS) tanımına göre 1 knot, saatte 1 deniz mili demektir ve 1,852 km/s ya da 0,5144 m/s eder. 1 m/s ise tam olarak 3,6 km/s‘dir.
- m/s’yi km/s’ye çevirmek için 3,6 ile çarpın: 10 m/s = 36 km/s
- Knot’u km/s’ye çevirmek için 1,852 ile çarpın: 20 knot ≈ 37 km/s
- km/s’yi m/s’ye çevirmek için 3,6’ya bölün: 72 km/s = 20 m/s
BEAUFORT ÖLÇEĞİ NEDİR?
Beaufort ölçeği, rüzgârın şiddetini 0’dan 12’ye kadar “kuvvet” derecelerine ayıran ve her dereceyi rüzgârın denizde ve karada yarattığı etkilerle tanımlayan bir sınıflandırmadır. Denizcilik bültenlerinde “rüzgâr 6–7 kuvvetinde” denildiğinde bu ölçek kastedilir. MGM’nin yayımladığı Beaufort tablosu şöyle:
| Kuvvet | Adı | knot | m/s | km/s |
|---|---|---|---|---|
| 0 | Sakin | <1 | 0–0,2 | <1 |
| 1 | Esinti | 1–3 | 0,3–1,5 | 1–5 |
| 2 | Hafif rüzgâr | 4–6 | 1,6–3,3 | 6–11 |
| 3 | Tatlı rüzgâr | 7–10 | 3,4–5,4 | 12–19 |
| 4 | Orta rüzgâr | 11–16 | 5,5–7,9 | 20–28 |
| 5 | Sert rüzgâr | 17–21 | 8,0–10,7 | 29–38 |
| 6 | Kuvvetli rüzgâr | 22–27 | 10,8–13,8 | 39–49 |
| 7 | Fırtınamsı rüzgâr | 28–33 | 13,9–17,1 | 50–61 |
| 8 | Fırtına | 34–40 | 17,2–20,7 | 62–74 |
| 9 | Kuvvetli fırtına | 41–47 | 20,8–24,4 | 75–88 |
| 10 | Tam fırtına | 48–55 | 24,5–28,4 | 89–102 |
| 11 | Çok şiddetli fırtına | 56–63 | 28,5–32,6 | 103–117 |
| 12 | Harikeyn (orkan) | 64+ | 32,7+ | 118+ |
SAATTE KAÇ KM RÜZGÂR FIRTINA SAYILIR?
MGM’nin tablosuna göre saatte 62 kilometre ve üzerindeki rüzgârlar (Beaufort 8 ve üzeri) fırtına sınıfına giriyor. 50–61 km/s arası “fırtınamsı rüzgâr”, 39–49 km/s arası ise “kuvvetli rüzgâr” olarak adlandırılıyor.
RÜZGÂR HIZININ ETKİLERİ NELERDİR?
MGM’nin Beaufort tablosunda karada görülen etkiler şöyle tanımlanıyor:
- 6 kuvvetinde (kuvvetli rüzgâr): Büyük dallar hareket eder, teller ıslık çalar.
- 7 kuvvetinde (fırtınamsı rüzgâr): Rüzgâra karşı yürümek zorlaşır.
- 8 kuvvetinde (fırtına): İnce dallar kırılır, tekneler limana yönelir.
- 9 kuvvetinde (kuvvetli fırtına): Yapılarda küçük hasarlar görülür.
- 10 kuvvetinde (tam fırtına): Ağaçlar kökünden sökülür.
KUVVETLİ RÜZGÂR VE FIRTINA UYARISI NE DEMEK?
“Kuvvetli rüzgâr ve fırtına”, MGM’nin MeteoUYARI sisteminde ayrı bir hadise olarak yer alıyor ve sarı, turuncu ya da kırmızı seviyede uyarı verilebiliyor. Renklerin ne anlama geldiğini meteoroloji uyarı renkleri rehberimizde anlattık. Fırtına uyarısında şunlara dikkat edin:
- Balkon ve bahçedeki uçabilecek eşyaları içeri alın ya da sabitleyin.
- Aracınızı ağaç, direk, reklam panosu ve çatı kenarlarından uzağa park edin.
- Çatı uçması, ağaç devrilmesi ve duvar çökmesi riskine karşı bu tür yapıların yakınında beklemeyin.
- Deniz ulaşımında sefer iptallerini önceden kontrol edin.
RÜZGÂRIN YÖNÜ NASIL BELİRTİLİR?
Meteorolojide rüzgârın yönü, rüzgârın estiği yönle belirtilir. “Kuzeyli rüzgâr” kuzeyden esen rüzgâr demektir. Türkiye’de rüzgârlar ayrıca lodos, poyraz, karayel gibi geleneksel isimlerle de anılır. Bu isimlerin hangi yönleri anlattığını ve hangi havayı getirdiğini lodos, poyraz ve karayel rehberimizde anlattık. Rüzgârın soğuk havayı nasıl daha soğuk hissettirdiğini ise hissedilen sıcaklık rehberimizde bulabilirsiniz.