Yaz ortasında güneşli bir öğleden sonra gökyüzü birden kararır ve birkaç dakika içinde ceviz büyüklüğünde buz parçaları yağmaya başlar. Dolu, kısa sürede araçlara, seralara, tarım ürünlerine ve çatılara ciddi zarar verebilen bir hava olayı. Bu rehberde dolunun nasıl oluştuğunu, Türkiye’de ne zaman sık görüldüğünü, dolu yağarken ne yapılması gerektiğini ve kaskonun dolu hasarını karşılayıp karşılamadığını anlatıyoruz.
DOLU NASIL OLUŞUR?
ABD Ulusal Şiddetli Fırtınalar Laboratuvarı’nın (NOAA NSSL) açıklamasına göre dolu, gök gürültülü fırtınalardaki güçlü yükselici hava akımlarının yağmur damlalarını atmosferin çok soğuk katmanlarına taşımasıyla oluşur. Bu damlalar donar; üzerlerine donan yeni su damlacıklarıyla büyür. Yükselici akım dolu tanesinin ağırlığını taşıyamaz hale geldiğinde dolu yere düşer.
Dolu tanelerinde görülen katmanlar, NSSL’ye göre sanıldığı gibi tanenin defalarca yukarı aşağı gidip gelmesinden değil, yatay rüzgârların taneyi farklı koşullara sahip yükselici akımlar arasında taşımasından kaynaklanıyor.
Doluyu üreten bulut, dikey olarak çok yükselen kümülonimbüs bulutudur. Bu bulutların ürettiği gök gürültülü sağanakları sağanak yağış rehberimizde anlattık.
DOLU TANELERİ NE KADAR BÜYÜK OLABİLİR?
NSSL’nin karşılaştırmasına göre bezelye büyüklüğündeki dolu yaklaşık 0,6 cm, golf topu büyüklüğündeki dolu ise yaklaşık 4,4 cm çapındadır. NSSL, yaklaşık 2,5 cm ve üzerindeki doluyu “şiddetli” olarak sınıflandırıyor. ABD’de kaydedilen en büyük dolu tanesi, 23 Haziran 2010’da Güney Dakota’nın Vivian kasabasına düşen, yaklaşık 20 cm çapında ve 0,88 kg ağırlığındaki dolu tanesi.
TÜRKİYE’DE DOLU EN ÇOK NE ZAMAN YAĞAR?
İstanbul Teknik Üniversitesi’nde yürütülen Türkiye şiddetli dolu klimatolojisi çalışmasına göre Türkiye’de şiddetli dolu en çok ilkbahar ve yaz aylarında, özellikle mayıs ve haziranda, öğleden sonra ve akşam saatlerinde görülüyor. Çalışma, Türkiye’nin neredeyse tamamının doluya açık olduğunu belirtiyor.
Meteoroloji Genel Müdürlüğü’nün MeteoUYARI sisteminde dolu, “gök gürültülü sağanak yağış” hadisesi kapsamında değerlendiriliyor. Uyarı renklerinin anlamını meteoroloji uyarı renkleri rehberimizde anlattık.
DOLU YAĞARKEN NE YAPMALI?
ABD Ulusal Hava Durumu Servisi’nin (NWS) dolu fırtınası önerileri şöyle:
- Fırtına geçene kadar kapalı bir mekânda kalın.
- Perdeleri ve panjurları kapatın; pencerelerden, çatı pencerelerinden ve camlı kapılardan uzak durun.
- Fırtına sırasında eşyalarınızı, aracınızı korumak için dışarı çıkmayın.
Dolu çoğu zaman yıldırımla birlikte görüldüğü için açık alanda yakalanırsanız yıldırım güvenliği kurallarını da unutmayın. Ayrıntılar yıldırım rehberimizde.
ARACIMI DOLUDAN NASIL KORURUM?
Dolu uyarısı varsa aracınızı mümkünse kapalı otoparka ya da garaja çekin. Kapalı alan yoksa kalın bir araç örtüsü kısmen koruma sağlayabilir. Sürüş sırasında doluya yakalanırsanız hızınızı düşürün ve trafiği tehlikeye atmadan, yolu kapatmayan güvenli bir alanda durarak dolunun geçmesini bekleyin. Tavanı metal olan bir aracın içi, açık alanda kalmaktan çok daha güvenlidir.
KASKO DOLU HASARINI KARŞILAR MI?
Kara Araçları Kasko Sigortası Genel Şartları’nda fırtına, dolu ve yıldırım gibi doğal olayların yol açtığı hasarlar ana teminatın içinde değil; ek sözleşmeyle teminat altına alınabilecek riskler arasında sayılıyor. Uygulamada sigorta şirketleri bu teminatı genellikle standart ya da genişletilmiş kasko poliçelerine ekliyor. Ancak her poliçe aynı değil; poliçenizde “dolu” teminatının bulunup bulunmadığını ve muafiyet koşullarını sigorta şirketinize ya da acentenize sorarak kontrol etmeniz gerekiyor. Hasarı belgelemek için doluyu ve aracınızdaki izleri fotoğraflamayı unutmayın.
