Termometre 30 derece gösterirken hava durumu uygulamasında “hissedilen 35” yazdığını görmüşsünüzdür. Ya da kışın sıfırın biraz üzerindeki bir sıcaklıkta rüzgâr yüzünden adeta donduğunuzu… Bunun nedeni, vücudumuzun sıcaklığı yalnızca havanın derecesine göre değil, nem, rüzgâr ve güneşe göre de algılaması. Bu rehberde hissedilen sıcaklığın ne olduğunu, nasıl hesaplandığını ve hangi değerlerin tehlikeli sayıldığını anlatıyoruz.
HİSSEDİLEN SICAKLIK NEDİR?
Meteoroloji Genel Müdürlüğü (MGM) hissedilen sıcaklığı “insan vücudunun hissettiği, algıladığı sıcaklık” olarak tanımlıyor. MGM’ye göre hissedilen sıcaklığı dört faktör etkiliyor:
- Termometre sıcaklığı (havanın gerçek sıcaklığı)
- Nispi nem
- Rüzgâr
- Radyasyon (güneş ışınımı)
Yazın asıl belirleyici nemdir; kışın ise rüzgâr. Bu yüzden meteorolojide hissedilen sıcaklık için iki ayrı hesap kullanılır: sıcak havada “sıcaklık indeksi”, soğuk havada ise “rüzgâr soğutma etkisi”.
YAZIN HAVA NEDEN OLDUĞUNDAN SICAK HİSSEDİLİR?
Vücudumuz terleyerek serinler: ter buharlaşırken deriden ısı alır. Havadaki nem yüksek olduğunda ter kolay buharlaşamaz ve vücut serinleyemez. Bu yüzden nemli bir günde 30 derece, kuru bir günde 30 dereceden çok daha bunaltıcı gelir.
MGM’ye göre sıcaklığın 27 derecenin ya da nemin yüzde 40’ın altında olduğu durumlarda hissedilen sıcaklık değeri hesaplanmıyor. MGM, sıcaklık indeksine göre şu kategorileri kullanıyor:
- 27–32 °C: Sıcak
- 33–41 °C: Çok sıcak
- 42–54 °C: Tehlikeli sıcak
- 55 °C ve üzeri: Tehlikeli sıcak
ABD Ulusal Hava Durumu Servisi (NWS) de sıcaklık indeksi değerlerinin gölge koşulları için hesaplandığını, doğrudan güneş altında bu değerin yaklaşık 8 °C’ye (15 °F) kadar daha yüksek olabileceğini belirtiyor.
KIŞIN RÜZGÂR HAVAYI NEDEN DAHA SOĞUK HİSSETTİRİR?
Rüzgâr, vücudun etrafındaki ılık hava tabakasını sürekli uzaklaştırır ve ısı kaybını hızlandırır. MGM rüzgâr soğutma etkisini “rüzgârın cilt üzerine yaptığı soğuma etkisinin bir ölçüsü” olarak tanımlıyor ve bunun “gerçek bir soğukluk ölçüsü olmadığını” vurguluyor. Yani rüzgâr, araba ya da su borusu gibi cansız nesneleri havanın gerçek sıcaklığından daha fazla soğutmaz; etkisi ısı üreten canlılar üzerindedir.
MGM’nin rüzgâr soğutma kategorileri şöyle:
- −2 ile −9 °C: Soğuk
- −10 ile −25 °C: Çok soğuk
- −26 ile −45 °C: Aşırı soğuk
- −46 °C ve altı: Tehlikeli soğuk
NWS’nin rüzgâr soğutma hesabı, sıcaklığın 10 °C (50 °F) ve altında, rüzgârın saatte yaklaşık 4,8 kilometreyi (3 mil) aştığı durumlarda geçerli. NWS’ye göre rüzgâr soğutma değeri yaklaşık −28 °C’ye (−19 °F) düştüğünde açıkta kalan deri 30 dakika içinde donabiliyor.
HİSSEDİLEN SICAKLIK NASIL HESAPLANIR?
Hissedilen sıcaklık, ölçülen değerlerden formüllerle hesaplanır:
- Sıcaklık indeksi: Hava sıcaklığı ve nispi nem kullanılarak hesaplanır. ABD’de yaygın kullanılan Rothfusz denklemi, NOAA’ya göre yaklaşık 27 °C’nin (80 °F) altındaki değerler için uygun değildir.
- Rüzgâr soğutma: Hava sıcaklığı ve rüzgâr hızı kullanılarak hesaplanır.
Formülleri elle hesaplamanıza gerek yok. MGM’nin internet sitesinde, sıcaklık ve nem ya da sıcaklık ve rüzgâr değerlerini girerek hissedilen sıcaklığı hesaplayabileceğiniz bir araç bulunuyor. MGM’nin il ve ilçe tahminlerinde de hissedilen sıcaklık ayrı bir sütun olarak veriliyor.
Hissedilen sıcaklıkta nemin rolü büyük olduğu için nem oranının ne anlama geldiğini bilmek de işe yarar. Bunu nem oranı nedir rehberimizde anlattık.
HİSSEDİLEN SICAKLIĞA GÖRE NELERE DİKKAT ETMELİ?
- Sıcak günlerde hissedilen sıcaklık “çok sıcak” ya da “tehlikeli sıcak” seviyesindeyse güneşin en etkili olduğu saatlerde dışarıda ağır iş yapmaktan kaçının, bol su için ve gölgede kalın. Güneşin zararlı ışınları için UV indeksi rehberimize de göz atabilirsiniz.
- Soğuk ve rüzgârlı günlerde katmanlı giyinin; şapka, eldiven ve atkı ile açıkta kalan cildi koruyun.
- Tahminlerde yalnızca sıcaklığa değil, hissedilen sıcaklık ve rüzgâr değerlerine de bakın.